Gastvrij land vervult de droom van vrij reizen

place de l accord de schengen ort re gion moselle

Duur: 4 etappe(n)

Tocht etappe 1

Tocht etappe 2

Tocht etappe 3

Tocht etappe 4

Favorieten

Gastvrij land vervult de droom van vrij reizen

Favorieten weergeven

Over de tour

½ dag – excursie

De Luxemburgse Moezel herdenkt

Het bezoek aan de Moezel vertelt in een halve dag het verhaal van een bewogen geschiedenis: van een gastvrij land en toevluchtsoord, van de voorbereidingen voor het proces voor oorlogsmisdadigers in Nuremberg, van het ontstaan van een vrije zone voor reizigers.

Veel te onbekend is het historische verhaal dat u te horen krijgt onderweg naar de thermale bronnen van Mondorf-les-Bains. Daarna leidt het parcours naar Schengen, het kleine wijndorpje aan de oever van de Moezel wiens naam symbool werd voor de vrijheid van reizen die 400 miljoen inwoners van 26 Europese landen vandaag genieten. De tocht neemt u vervolgens mee naar Remich en Grevenmacher, twee charmante steden in het centrum van bloeiende  wijngaarden aan de Moezel. Hun “herdenkings- stapstenen” herinnern aan het tragische lot van de Joodse families, hun deportatie en vernietiging door het naziregime.

Contact:



Deel pagina
extc rieur al thermen
Etappe 1
Mondorf-les-Bains

170 jaar geleden, in juni 1847, openden de installaties bij de thermale bronnen van Mondorf-les-Bains voor het eerst hun deuren.  In 1886 kwam het bronnenstation in handen van de staat : Mondorf-Etat. Vandaag kennen we het kuuroord als Domaine thermal.(link)

Terwijl in de thermale baden van Duitsland en Oostenrijk het antisemitisme in de 19de en 20ste eeuw de kop opstak, verwelkomde het bronnenstation Mondorf-les-Bains haar Joods cliënteel met de gastvrijheid die zo kenmerkend is voor de Luxemburgse open geest.   Was Victor Hugo in 1871 al één van de beroemde gasten van de baden, weinig later vond hij in Luxemburg een onderkomen als politiek vluchteling.  Het neutrale land, aanhanger van het humanistische gedachtengoed, ontfermde zich toen al over de vervolgden van het Kulturkampf en zij die de annexatie van de Elzas en Lotharingen ontvluchtten.

Het hoeft dan ook nauwelijks te verbazen dat in 1907 in Mondorf een synagoge verrees, gebouwd in de prachtige stijl van de Secession-stroming.  De synagoge ontsnapte aan de vernietigingsdrang van het naziregime en werd vakkundig gerestaureerd door het architectenbureau Schemel-Wirtz om dienst te doen als cultureel centrum.  Intussen maakt het gebouw deel uit van het rijke Art Nouveau-patrimonium dat u kuierend door de stationsbuurt zal ontdekken.

De jodenvervolgingen in Duitsland vanaf de jaren 1930 vormden de aanzet voor de ontwikkeling van Mondorf-les-Bains dat vlakbij de grens lag maar een politiek neutrale status had.  Drie hotels (Bristol, Hemmendinger en Gittler) verwelkomden hoofdzakelijk Joodse gasten en serveerden kosher maaltijden.

Het muziekprogramma van het bronnenstation getuigde van een rijkdom aan uit Duitsland gevlucht talent, zoals de passage van de beroemde Poolse pianist Arthur Rubinstein die tot op vandaag herinnerd wordt.

Na de wapenstilstand van mei 1945 viel het oude Palace Hotel de twijfelachtige eer te beurt om 59 overlevenden van het elitekorps van het derde rijk te herbergen, in afwachting van het proces van Nuremberg.  Vele kopstukken van het naziregime waaronder Hermann Göring, Joachim von Ribbentrop en Gerd van Rundstedt werden geïnterneerd in Mondorf aan de vooravond van hun proces.  Het is hier, in het Central Continental Prisoner of War Enclosure N°32 dat voor het eerst de beelden getoond werden van de gruwelijkheden in de concentratie- en vernietigingskampen.  Douglas Kelleyn, officier in de inlichtingdienst van het Amerikaanse leger die dienst deed als hoofd psychiatrie in de gevangenis van Nuremberg in het kader van het proces van Nuremberg, voerde zijn eerste gesprekken met Göring in Mondorf-les-Bains. 

Vandaag getuigt het beeldmateriaal op de panelen in de galerij van het Domaine thermal van de bewogen verleden van het bronnenstation.

11 stapstenen, ontworpen door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig, werden verwerkt in de trottoirs ter hoogte van de laatst gekende adressen van Joodse families en antifascistische verzetslieden.  In 1935 telde Mondorf-les-Bains 53 Joodse inwoners.  De gouden tegels met namen en data herinneren aan hun tragische lot en aan de gruwelijkheden die zich hier afspeelden.

Bezienswaardigheden

schengen agreement signature
Etappe 2
Schengen

Het wijndorpje Schengen symboliseert als geen ander de vrijheid van reizen die we vandaag kennen in 26 Europese landen.  Het is hier aan de oevers van de Moezel dat in 1985 het eerste Akkoord van Schengen ondertekend werd.  Het dorp, ook gereputeerd om zijn edele wijnen, kreeg die eer omwille van zijn geografische ligging op het punt waar de grenzen van Luxemburg (en dus bij uitbreiding de Benelux), Frankrijk (langs de Moezel) en Duitsland elkaar raken.

Europees Centrum

Het “Europees Centrum” (Centre européen) herbergt het Europees Schengen Museum met een permanente tentoonstelling rond het Schengen Akkoord en de Europese Unie, en een Infocentrum “Europe Direct” waar u alle mogelijke documentatie vindt over de EU politiek.

De Schengen conventie regelt de open grenzen tussen de Europese landen die het akkoord mee ondertekenden.  Het is één van de sterkste symbolen voor de omslag van een gesloten, nationalistische cultuur die aan de basis lag van de 2de Wereldoorlog, naar een cultuur van openheid en samenwerking.

Europeanen en hun bondgenoten zijn intussen genoegzaam bekend met het begrip “Schengenzone” dat het grondgebied aanduidt waarbinnen reizigers van de lidstaten vrij kunnen circuleren.   In Schengen werd op 14 juni 1985 het eerste akkoord getekend tussen de eerste vijf staten.  Later werd de Schengen-zone uitgebreid via het Verdrag van Amsterdam van 2 oktober 1997 en intussen maken 26 lidstaten er mee deel van uit.  Het verdrag van Lissabon van 13 december 2007 paste de juridische regelgeving rond de Schengen-zone aan, daarbij de nadruk leggend op de begrippen “vrijheid, veiligheid en gerechtigheid”.

Meer bepaald de politionele en gerechtelijke samenwerking wint in dit verdrag aan belang, en de samenwerking wat visa, asiel en immigratie betreft.  Buitenlanders met een visum van lange duur voor één van de lidstaten van de Schengen-zone, kunnen in de hele zone vrij reizen.

Geleide bezoeken voor groepen op aanvraag.

Openingsuren : november – maart, op maandag en dinsdag van 10u00 tot 17u00 ; april – oktober, op maandag en dinsdag van 10u tot 18u
Gesloten: 01/11 | 24/12-01/01

Bezienswaardigheden

remich porte saint nicolas esplanade
Etappe 3
Remich

Op 10 mei 1940 trekken de Duitse troepen het land binnen door de barrière aan de brug van Remich-Nennig te doorbreken.  Al snel daarna ontplooit het Duitse leger de terreur van de naziregime.

17 herdenkingsstenen herinneren aan het tragische lot van de Joodse inwoners van Remich.  Hun namen : Regina Hilb-Bonem, Leopold Hilb, Erna Hilb, Fanny Meyer-Kahn, Arthur Meyer, Renée Hayum-Meyer, Leo Hayum, Emma Marx-Nathan, Felix Marx, Klara Herrmann-Kahn, Heinrich Herrmann, Myrtil Herrmann en Alice Deichmann-Aron.

Allen woonden ze in de stad Remich, allen werden gedeporteerd en stierven. Elke steen vermeldt aan de bovenkant in messing de naam, geboortedatum en datum van overlijden van het slachtoffer. Vier van de vroegere eigendommen van de Joodse families tegenover de herdenkingsstenen fungeren als stille getuigen van de tragedie. Met zijn ontwerp tracht kunstenaar Gunter Demnig de passanten bewust te maken van het bewogen verleden.

In 2016 was Remich de eerste stad in het Groothertogdom waar een herdenkingsplaats voor de slachtoffers van de Shoah werd opgericht.

stolpertste ng jean walte administration communale grevenmacher lft
Etappe 4
Grevenmacher

De stad Grevenmacher telt 38 gedwongen dienstplichtigen voor Hitlers legers, 28 gesneuvelden voor het vaderland en 7 Joodse slachtoffers van de vernietigingskampen op een bevolking van 2.811 (1935). 7 herdenkingsstenen werden ingewerkt in de voetpaden van de hoofdstad van de Moezelregio als herinnering aan de slachtoffers van de Shoah. 9 van de handelszaken in de winkelstraten van Grevenmacher, waaronder 4 gespecialiseerd in confectie, werden uitgebaat door Joodse families.  Als één van de belangrijkste commerciële centra in de regio organiseerde de stad jaarlijks 8 veemarkten.

De kleine Joodse gemeenschap die sinds 1808 in de stad geregistreerd staat, een gevolg van de invoering van een wet die familienamen verplichtte wat tot dan toe niet persé een Joodse traditie was, telde in 1895 meer dan 100 inwoners. Met de opheffing van de douane-unie met Duitsland in 1919 slabakte de Joodse handel waardoor een deel van de gemeenschap de stad verliet.  In 1935 bleven nog 43 Joden over.  37 van hen slaagden erin op 10 mei 1940, het moment van de Duitse inval, naar Frankrijk te vluchten.  De mannen en vrouwen die achterbleven werden allen gedeporteerd naar getto’s of vernietigingskampen.

Niemand van hen keerde terug.  Hun laatste woonplaats wordt gemarkeerd met 7 herdenkingsstenen.

Ze bevinden zich in het stadscentrum van Grevenmacher op deze adressen : rue de Trèves (33), rue Sainte-Cathérine (38), rue de Luxembourg (25) en Grand’Rue (19).

De Joodse begraafplaats

In 1884 huldigt de Joodse gemeenschap een vandaag verdwenen synagoge en Hebreeuwse school in.  Epidemieën op het einde van de 19de eeuw hadden tot gevolg dat lijkenvervoer verboden werd waardoor de Joden niet meer in hun plaats van herkomst begraven mochten worden. In 1893 gaf de stad Grevenmacher toelating tot het bouwen van een eigen begraafplaats op privégrond.  Bij een bezoek valt op dat het perceel van slechts 5,8 are zo ingedeeld werd dat het maximaal benut kon worden.

Vier rijen graven liggen links en rechts naast een breed centraal pad. De oudste graven bevinden zich op de beide rijen aan de rechte kant, de jongste graven het dichtst bij de ingang. In 1897 vinden de eerste begrafenissen plaats : een 17-jarig meisje en kort daarna een één week oude baby. Het zijn de enige graven met een opmerkelijke ligging, direct tegen de buitenmuur. De Joodse begraafplaats in Grevenmacher is de vierde Israëlische begraafplaats in het Groothertogdom, naast die van Ettelbruck en de twee van Luxemburg stad.  Later volgt nog één in Esch-sur-Alzette. Grevenmacher telt 43 graven, het laatste dateert uit 1988.

De begraafplaats bleef ongeschonden tijdens de oorlog waardoor het vandaag de eertijdse rijkdom van het culturele patrimonium van de stad reflecteert. 

Bezoek op aanvraag:
Gemeenteadministratie van Grevenmacher
6, Place du Marché
L-6755 Grevenmacher
T +352 75 03 11 1

Kruiskapel

Hoog boven de Moezel, op een idyllische plek gelegen tussen de wijngaarden staat de kapel van het Heilige Kruis, met een geschiedenis die teruggaat tot 1737.  Sinds 2015 is de kapel erkend als nationaal patrimonium van Luxemburg.  Op 15 juli 1956 kwam de liga “Ons Jongen” er voor het eerst bijeen en sindsdien worden hier elk tweede zondag van juli de jongeren van Grevenmacher herdacht die gedwongen onder de Duitse wapens werden geroepen. De kapel bekleedt een symbolische plaats in de kleine Moezelstad.