Unesco Minett Biopsphere

© Thomas Jutzler

Daydream Minett UNESCO biosfeer

3 Minuten

Mens. Bio. Sfeer.

In 2020 werd de Minett-regio door de UNESCO erkend als biosfeerreservaat. De door mensenhand geschapen en gehernatureerde landschappen zijn buitengewoon prachtig. De ontdekking ervan evenaart een sprookjesachtige ervaring...

"Baarden!", schiet het me te binnen. De bomen hebben groene baarden. Straks beginnen ze nog tegen me te praten. Ik ben in Midden-Aarde, dat kan niet anders. Speelden mijnbouwdwergen niet ook een rol in "The Hobbit"? Het zou me niet verbazen als een van hen uit een van de aardedonkere gaten in de rotsen gesprongen zou komen.

Unesco Minett Biosphere

© Thomas Jutzler

Prachtig ommuurde, perfect omlijste toegangen tot de groeven. Al jaren verlaten. Op veel plaatsen begroeid met mosgroen. Als je voor een van de ingangen staat, voel je de koude bries langs je huid waaien. Langs je kippenvel. Nog voor je bij de mijnmond bent, voel je een griezelige temperatuursverandering. Koele, vochtige briesjes kondigen de ondergrondse gangen aan die hier in de Minett door alles heen lopen.

Deze koele vochtigheid is waarschijnlijk ook de reden waarom de bomen in de door de mens gemaakt kloven baarden krijgen. Groene, bemoste shag hangt woekerend aan de takken en geeft de dunne stammen een bizar, mystiek uiterlijk. Echt net als in Midden-Aarde. J.R.R. Tolkien had hier zijn inspiratie op kunnen doen.

In overgang

Het landschap in het zuiden van Luxemburg is bezaaid met gaten en happen. Alsof reuzen hier huisgehouden hebben. De stalen reuzen die zich hier ooit aan ijzererts tegoed deden en het landschap opaten, zijn bijna allemaal verdwenen. Wat over is gebleven zijn plaatsen die getuigen van intensief industrieel gebruik. Maar tegelijkertijd vindt men hier ook bewijzen dat menselijke invloeden op de natuur niet uitbuitend hoeven te zijn, maar ook een positief effect kunnen hebben. Tenminste, als de industrie dan op een gegeven moment wordt stilgelegd. De ontmanteling van de mijnterreinen heeft de ontwikkeling van plantengemeenschappen en het ontstaan van een bijzondere fauna bevorderd. In het microklimaat van de gerestaureerde dagbouwmijnen vestigden zich zeldzame planten. Kleine dieren en insecten keerden terug. Tijdens wandelingen in het biosfeerreservaat van UNESCO kan men nu orchideeën, vlinders, vleermuizen, amfibieën, hagedissen en reptielen ontdekken, om er maar een paar te noemen.

Terwijl we ons langs oude dienstwegen en niet meer gebruikte spoorlijnen een weg banen uit het knoestige, vochtige bos, komen we herhaaldelijk hagedissen tegen die, door ons gestoord tijdens hun dutje, hun zonnige plekjes verlaten en in het kreupelhout verdwijnen. Water verzamelt zich in ondieptes, en als leek is het onmogelijk te zeggen of een biotoop van natuurlijke of van menselijke oorsprong is. Bijvoorbeeld daar waar een holte van een verlaten put op een bepaald moment is ingestort en zich in de ontstane depressie een vijver heeft gevormd. De diversiteit aan insecten en amfibieën die bij deze vijvers kunnen worden waargenomen is verbazingwekkend. Af en toe landen libellen op prachtig glanzende orchideeënbloesems. Er klinkt gekwaak in de struiken en talloze insecten dansen in de zonnestralen boven het glinsterende water.

Unesco Minett Biosphere

© Thomas Jutzler

Een paar honderd meter verderop ontstaat een heel ander beeld als de zon het donkerrode gesteente van de voormalige dagbouwmijn verwarmt en zich een bijna woestijnachtige natuur aandient. Espen, berken en dennen staan losjes bij elkaar en bieden de bezoeker een beetje schaduw terwijl hij zich in verwondering door dit veranderende landschap beweegt.

Feniks uit de slakken

De natuur herovert de groeves. En de mountainbikers doen mee. Op de Lallinger Berg, tussen Esch/Alzette en Kayl, verbaas ik me over een kudde schapen die als een nieuwsgierige groep toeristen tussen de roestrode rotsen rondstrompelen. Andersom verbazen zich de schapen vast ook over de vreemd uitgedoste mensen op tweewielers, waarvan sommigen zich net zo een weg door het terrein ploeteren als zij. Hier een bikepark opzetten is een behoorlijke uitdaging, en dat in meerdere opzichten. Een evenwicht vinden tussen duurzaam toerisme, een bijna natuurlijke landbouw en beschermde natuurgebieden vergt veel samenspel in dit biosfeerreservaat.

Het contrast tussen de gebieden waar de donkere, lege ogen van de schachtingangen vanachter hun bramengordijnen de bezoeker plotseling aanstaren en de open, hete zones van de dagbouwgebieden kan nauwelijks groter zijn. Vochtigheid hier - droogte daar. Dicht struikgewas tegenover de open ruimte. Koelte tegen warmte. Deze wandeling door de klimaatzones kan in één dag worden gemaakt als u de juiste wandel- of fietsroute kiest.

Juist de succesvolle hernaturalisatie van de industriegebieden en de herovering van de leefomgeving door flora en fauna waren een voorwaarde voor opname in het wereldwijde netwerk van biosfeerreservaten van het UNESCO-programma "Mens en biosfeer". Het is niet de totale terugtrekking van de mens uit dit gebied die moet worden onderzocht, maar juist zijn invloed hierop. De interactie tussen mens en natuur.

Spannende transformatie

Een ontwikkeling van een industriële naar een kenniseconomie in harmonie met de natuur was het doel. Met zijn hoge bevolkingsdichtheid is het biosfeerreservaat in het zuiden van Luxemburg bijzonder in vergelijking met andere biosfeerreservaten over de wereld. Elf gemeenten op een oppervlakte van 200 vierkante kilometer, talrijke mijnen en verschillende voormalige dagbouwmijnen maken deel uit van het reservaat. Na het verdwijnen van de zware industrie was het de bedoeling de regio een nieuw gezicht te geven met behoud van het culturele erfgoed, inclusief het industriële erfgoed.

Tegenwoordig zien we in dit dichtbevolkte gebied in het zuiden een herstelde biodiversiteit, die door tal van projecten wordt bevorderd. Tegelijkertijd is het een ruimte met een culturele geschiedenis die het bewaren waard is en een fascinerende stedelijke transformatie. De mens is een bepalende factor in de veranderende biosfeer. Vandaag de dag is hij zich zeer bewust van zijn invloed, en ook al is het nog een lange weg te gaan: in het zuiden van het Groothertogdom krijgen we een idee van waar de reis heen zou kunnen gaan.

Unesco Minett Biosphere

© Renata Lusso

Andere bezienswaardige stations

Réserve naturelle Ellergronn

Waar? Rue Jean-Pierre Bausch, L-4114 Esch-sur-Alzette

Nature reserve "Ellergronn"

Van mijn tot natuurreservaat

Meer informatie
Thematische routes
Minett Trail

Afstand: 63,51 km
Duur: 17:05 h
Moeilijkheidsgraad: medium

Meer informatie
Minett Fond-de-Gras

© Renata Lusso

Meer stories: Op het spoor van zweet en staal - Minett Tour

Van de dampende stoomtrein tot de imposante hoogovens, tot de duistere mijnen: Op de Minett Tour voel je de geest van het vergane staal-verleden.

Meer lezen